Merel Roze: Fantastica. Archipel, 280 blz. €16,95
ISBN: 90-6305243X
Verliefd op een fantastische leugenaar
***** (5/5)
Marjolein Tamis
Vanaf april 2001 heeft Merel Roze haar eigen weblog, waarop ze bijna dagelijks stukjes schrijft. Verder schrijft ze een column voor het NRC Handelsblad en werkt ze voor AT5. Haar eerste roman Fantastica vertelt het ogenschijnlijk luchtige verhaal van Roos de Leeuw, die een eigen weblog is begonnen en via de reacties mannen ontmoet, met wie ze soms een date heeft. Na een paar onschuldige dates is daar Jake, waar ze helemaal verliefd op wordt. Hij doet af en toe een beetje gek, en alle vrienden van Roos vinden hem geweldig.
Na verloop van tijd begint Roos te vermoeden dat er iets niet in de haak is. Jake wisselt steeds van baan, verdwijnt soms zomaar ineens en duikt dan weer op. Na een lange tijd van onzekerheid geeft Jake eindelijk uitleg: hij werkt bij Interpol. Roos is gerustgesteld .
In het begin lijkt Fantastica een boek dat vol staat met anekdotes over mannen die Roos ontmoet via haar weblog. Ze vertelt over haar onwennige date met Oskar en de geweldige seks met Sander. Als ze Jake ontmoet, lijkt hij op het eerste gezicht gewoon weer een date te zijn die uit het beeld zal verdwijnen. De eerste hoofdstukken zorgen voor afleiding en geven het idee dat er weinig diepgang in het verhaal zal zitten. Het boek begint bijvoorbeeld met Roos’ voorbereiding op haar eerste date, waarbij ze op het laatste moment nog moet omkleden. Daarna ondergaat de roman echter de geleidelijke verandering van chicklit naar psychologische thriller. Het boek verandert van toon en bouwt op naar een ingewikkelde ontknoping.
Deze roman gaat niet over Roos’ weblog, maar over de weblogster zelf en de gevolgen die daten via het internet kan hebben. Roos heeft een vervormd beeld van Jake doordat ze hem heeft leren kennen via internet, en ze weet niet of hij echt is zoals hij zich voordoet. De ervaren weblogster Roze geeft hier een lesje internet voor onvoorzichtigen; de mogelijkheden tot liegen en bedriegen zijn eindeloos. Wie kan controleren of je bent wie je zegt dat je bent?
Het gaat steeds slechter met Roos, ze stort emotioneel in terwijl ze de waarheid over Jake probeert te achterhalen. In feite heeft deze roman twee ‘ontknopingen’. Eerst vertelt Jake zijn verhaal over Interpol, waarmee Roos gerustgesteld is, maar daarna blijft er zowel bij Roos als bij de lezer iets knagen. Als zij ontdekt dat er nog meer dingen niet kloppen, dringt de ernst van de zaak pas goed tot haar door. Jake heeft nooit bij Interpol gewerkt. Hij is een pathologische leugenaar. De lezer ziet de leugens sneller aankomen, waardoor de naïviteit van Roos ook een grote rol speelt in de ontknoping.
Omdat Fantastica door een jonge vrouw verteld wordt, is het ook geschreven in een vlotte stijl die past bij de snelheid waarin de plot zich ontvouwt. De stijl die Jake gebruikt is al net zo vreemd als zijn voorkomen. Hij gebruikt uitdrukkingen als ‘boel koel’ en doet gekke dansjes en sprongen. Ook door middel van het onderscheid in stijl wordt duidelijk dat Jake anders is dan de rest. Hiermee schetst Roze een mooi contrast tussen waarheid en leugen.
Roze weet haar lezers helemaal het verhaal in te sleuren . Het is schrijnend om te zien hoe Roos probeert om Jake te ‘genezen’, terwijl ze zelf haar hele leven opgeeft. Ze ziet haar ouders en vrienden niet meer en gaat niet meer naar haar werk, ze zichzelf voor te liegen om hem te beschermen. Over een rapport van Jake’s psychiater denkt ze bijvoorbeeld: ‘Ik stel me voor hoe Jake in bed soms zijn eigen rapport leest in een poging zichzelf te leren kennen. Ik zal hem daarin steunen.’ Het is hetzelfde effect als wanneer een tienermeisje in een film alleen een donker bos in wandelt, als lezer zou je willen schreeuwen ‘doe het niet!’. Zoals de leugens van Jake zich langzaamaan verspreiden en vertakken, zo wordt de roman geleidelijk aan intrigerend. Fantastica is even briljant geschreven als Jake kan liegen, en liegen kan hij als de beste.